प्रयागराज येथील महाकुंभ २०२५ मध्ये आतापर्यंत ५३ कोटी पवित्र स्नान झाले आहेत, ज्यामुळे ते जगातील सर्वात मोठे धार्मिक स्थळ बनले आहे. दररोज लाखो भाविक येत असल्याने, भारतीय रेल्वे यात्रेकरूंच्या सुरळीत वाहतुकीचे व्यवस्थापन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.
महाकुंभ परिसरासाठी मोठ्या प्रमाणात महत्वाचे प्रयत्न हाती घेण्यात आले आहेत, ज्यामध्ये गेल्या ३ वर्षात ५,००० कोटी रुपयांचे काम करण्यात आले आहे जेणेकरून सर्व प्रवाशांना एक अनोखा अनुभव मिळेल. यामध्ये इतर गोष्टींबरोबरच, अपग्रेड केलेले रेल्वे स्थानके, १३,००० हून अधिक गाड्या चालवण्याची योजना आणि प्रगत गर्दी व्यवस्थापन प्रणाली यांचा समावेश आहे. भारतीय रेल्वे या भव्य आध्यात्मिक कार्यक्रमाचे आयोजन कसे करत आहे ते पाहूया:
१. महाकुंभ २०२५ साठी मोठ्या प्रमाणात रेल्वे परिचालन
अखंड प्रवासासाठी गाड्या वळवण्याचे नियोजन
● प्रवासी वाहतुकीला प्राधान्य देण्यासाठी सर्व मालगाड्या समर्पित फ्रेट कॉरिडॉर (डीएफसी) कडे वळवण्यात आल्या आहेत.
● शंटिंग ऑपरेशन टाळण्यासाठी दोन्ही बाजूंना ट्रेन सेट किंवा इंजिनसह २०० रॅक तैनात केले आहेत.
अभूतपूर्व संख्येने रेल्वे सेवा
● दि. २६ फेब्रुवारी २०२५ पर्यंत १३,००० गाड्यांचे नियोजन करण्यात आले होते, त्यापैकी १६ फेब्रुवारी २०२५ पर्यंत १२,५८३ गाड्या आधीच चालल्या आहेत.
● जास्तीत जास्त प्रवासी वाहतूक हाताळणारे भारतीय रेल्वे:
○ दि. १३ जानेवारी २०२५ पासून, भारतीय रेल्वेने प्रयागराज कुंभ परिसरात ३.०९ कोटी यात्रेकरूंची सेवा केली आहे.
○दि. १७ फेब्रुवारी रोजी १८.६० लाख प्रवाशांनी प्रवास केला आणि दि. १६ फेब्रुवारी २०२५ रोजी १८.४८ लाख प्रवाशांनी प्रवास केला, जो गेल्या दोन दिवसांतील सर्वाधिक प्रवासी वाहतुकीपैकी एक आहे.
○ इतर महत्त्वाच्या गोष्टींच्या नोंदी:
■ १५ फेब्रुवारी: १४.७६ लाख प्रवासी
■ १२ फेब्रुवारी: १७ लाख प्रवासी
■ १० आणि ११ जानेवारी: १४ लाखांहून अधिक प्रवासी
■ ३० जानेवारी: १७.५७ लाख प्रवासी
■ २९ जानेवारी: २७ लाख प्रवासी
■ २८ जानेवारी: १४.१५ लाख प्रवासी
■ १४ जानेवारी: १३.८७ लाख प्रवासी
२. रेल्वे स्थानकांवर प्रवाशांच्या सुविधा
भाविकांची प्रचंड गर्दी लक्षात घेऊन, भारतीय रेल्वेने खालील गोष्टींची परिपूर्ती केली आहे:
सुधारित पायाभूत सुविधा
● गर्दीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी ९ रेल्वे स्थानकांवर दुसऱ्या प्रवेशद्वाराची व्यवस्था.
● प्रवाशांच्या सुरळीत वाहतुकीसाठी ४८ प्लॅटफॉर्म (पीएफ) आणि २१ पादचारी पूल (एफओबी).
● भारतीय रेल्वेने व्यापक देखरेख प्रणालीचा भाग म्हणून प्रयागराज मेळा परिसरातील नऊ स्थानकांवर १,१८६ सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवले आहेत.
● वाट पाहणाऱ्या प्रवाशांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी २३ कायमस्वरूपी होल्डिंग क्षेत्रे.
● प्रमुख स्थानकांवर १२ भाषांमध्ये घोषणा:
○ प्रयागराज, नैनी, चीवकी आणि सुभेदारगंज
तिकीट व्यवस्थांमध्ये सुधारणा
● तिकीट प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी १५१ मोबाईल यूटीएस तिकीट पॉइंट्ससह ५५४ तिकीट व्यवस्था.
३. रेल्वेच्या पायाभूत सुविधांमध्ये प्रमुख सुधारणा
सुरळीत प्रवास सुनिश्चित करण्यासाठी भारतीय रेल्वेने पायाभूत सुविधांमध्ये मोठी गुंतवणूक केली आहे:
● प्रमुख रेल्वे पायाभूत सुविधा प्रकल्पांसाठी रू. ३,७०० कोटींची गुंतवणूक
ज्यात समाविष्ट आहे:
○ बनारस-प्रयागराज रेल्वेचे दुहेरीकरण, ज्यामध्ये नवीन गंगा पूल समाविष्ट आहे.
○ फाफामाऊ-जांघाई रेल्वे दुपदरीकरणामुळे रेल्वे क्षमता वाढण्यास मदत होईल.
● रस्ते आणि रेल्वे गतिशीलता वाढविण्यासाठी २१ नवीन पादचारी पूल (आरओबी) आणि भुयारी मार्ग (आरयूबी).
● प्रवाशांना सहज कळण्यासाठी रंग-कोडेड सिस्टम.
प्रवाशांची ओळख पटवणे आणि दिशानिर्देशानुसार वेगळे करणे सोपे व्हावे यासाठी प्रवासी निवारा, होल्डिंग एरिया आणि तिकिटांचे रंग-कोडिंग केले गेलेल्या आहे:
○ लाल: लखनऊ, अयोध्या आणि वाराणसी
○ निळा: डीडीयू, सासाराम, पटना
○ पिवळा: मानिकपूर, झाशी, सतना, कटनी (मध्य प्रदेश)
○ हिरवा: कानपूर, आग्रा, दिल्ली
४. मजबूत सुरक्षा आणि गर्दी व्यवस्थापन
प्रवाशांची संख्या जास्त असल्याने, रेल्वे अधिकाऱ्यांनी व्यापक सुरक्षा उपाययोजना राबवल्या आहेत:
● विविध पातळ्यांवर नियंत्रण केंद्रे स्थापन करण्यात आली आहेत:
○ स्टेशन पातळी, विभाग पातळी, विभागीय पातळी आणि रेल्वे बोर्ड पातळी.
● सुरक्षा तैनात करणे
○ १३,००० रेल्वे संरक्षण दल (आरपीएफ) कर्मचारी.
○ १०,००० सरकारी रेल्वे पोलिस (जीआरपी) आणि निमलष्करी दलाचे कर्मचारी प्रमुख ठिकाणी तैनात आहेत.
● रेल्वेचे कामकाज सुरळीत चालावे यासाठी ३,००० हून अधिक कर्मचारी नियुक्त करण्यात आले आहेत.
२०२५ च्या महाकुंभमेळ्यात आतापर्यंत ५३ कोटी स्नान विधी झाले आहेत, त्यामुळे लाखो भाविक सुरक्षित आणि आरामदायी प्रवास करतील याची खात्री भारतीय रेल्वे करत आहे. विशेष गाड्यांपासून ते प्रगत गर्दी नियंत्रण उपायांपर्यंत, रेल्वे नेटवर्क जगातील सर्वात मोठ्या धार्मिक सभेचे कार्यक्षमतेने व्यवस्थापन करत आहे.
