ठाणे (प्रतिनिधी)- दरवर्षी ८ मार्च रोजी जगभर आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ स्त्रियांच्या कर्तृत्वाचा गौरव करण्यापुरता मर्यादित नसून त्यांच्या संघर्ष, जिद्द, त्याग आणि समाजनिर्मितीतल्या मोलाच्या योगदानाची जाणीव करून देणारा आहे. पण या दिवसानिमित्त एक महत्त्वाचा प्रश्न आपण स्वतःलाच विचारला पाहिजे—स्त्रीचा सन्मान केवळ पुरस्कार, सन्मानचिन्हे आणि भाषणांपुरता मर्यादित असावा का, की तिच्या अस्तित्वालाच आपल्या दैनंदिन जीवनात खरा आदर मिळायला हवा?
भारतीय समाजरचनेत स्त्रीला सहनशीलतेचे प्रतीक मानले गेले आहे. कुटुंबातील नाती जपणे, संकटसमयी धैर्याने परिस्थितीला सामोरे जाणे, स्वतःच्या भावना आणि स्वप्ने बाजूला ठेवून कुटुंबाच्या आनंदासाठी प्रयत्न करणे—या सर्व भूमिका स्त्रीने शांतपणे आणि निष्ठेने पार पाडल्या आहेत. आई, मुलगी, पत्नी किंवा बहीण या प्रत्येक नात्यातून ती प्रेम, माया आणि त्यागाचे मूर्तिमंत रूप म्हणून ओळखली जाते. म्हणूनच “स्त्री म्हणजे सहनशीलता” ही धारणा समाजात खोलवर रुजलेली आहे.
परंतु स्त्रीची ओळख केवळ सहनशीलतेपुरती मर्यादित ठेवणे योग्य नाही. भारतीय संस्कृतीत स्त्रीला शक्तीचे रूप मानले गेले आहे. दुर्गा, लक्ष्मी आणि सरस्वती या देवतांच्या प्रतिमांमधून स्त्री ही ज्ञान, संपन्नता आणि पराक्रम यांचे प्रतीक म्हणून गौरवली गेली आहे. यावरून स्पष्ट होते की स्त्री ही केवळ सहन करणारी नसून सर्जनशीलता, धैर्य आणि परिवर्तन घडविण्याची क्षमता असलेली शक्ती आहे.
इतिहासातील अनेक उदाहरणे स्त्रीच्या या सामर्थ्याची साक्ष देतात. समाजातील रूढी आणि विरोधाचा सामना करत मुलींच्या शिक्षणासाठी आयुष्य अर्पण करणाऱ्या सावित्रीबाई फुले यांनी स्त्रीशिक्षणाचा दीप प्रज्वलित केला. त्यांच्या अथक प्रयत्नांमुळे समाजात शिक्षणाचा प्रकाश पसरला आणि स्त्री सक्षमीकरणाला नवी दिशा मिळाली. त्याचप्रमाणे स्वातंत्र्यलढ्यात रणांगणावर पराक्रम गाजवणाऱ्या राणी लक्ष्मी बाईंचे शौर्य आजही प्रत्येक भारतीयाला प्रेरणा देते. या उदाहरणांतून स्पष्ट होते की स्त्रीची सहनशीलता ही तिच्या सामर्थ्याचीच पायाभरणी असते.
आजच्या आधुनिक युगात स्त्री अनेक क्षेत्रांत आपली कर्तबगारी सिद्ध करत आहे. शिक्षण, विज्ञान, प्रशासन, उद्योग, कला, क्रीडा आणि राजकारण अशा विविध क्षेत्रांत ती यशस्वीपणे कार्यरत आहे. कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळतानाच स्वतःची स्वप्ने पूर्ण करण्याचा तिचा प्रयत्न समाजाच्या प्रगतीसाठी महत्त्वाचा ठरत आहे. आत्मविश्वास, शिक्षण आणि कठोर परिश्रम यांच्या बळावर आजची स्त्री केवळ स्वतःचा विकास करत नाही, तर संपूर्ण समाजाच्या प्रगतीतही मोलाचा वाटा उचलत आहे.
तथापि, अजूनही समाजातील अनेक ठिकाणी स्त्रीला अन्याय, भेदभाव आणि असमानतेचा सामना करावा लागतो. अनेकदा तिच्या कष्टांची योग्य दखल घेतली जात नाही, तिच्या योगदानाला योग्य मान्यता मिळत नाही. परंतु खरा सन्मान हा पुरस्कार किंवा सन्मानचिन्हांत नसतो; तो तिच्या अस्तित्वाचा, तिच्या मेहनतीचा आणि तिच्या स्वप्नांचा आदर करण्यात असतो.
जेव्हा स्त्री अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवते, स्वतःच्या अधिकारांसाठी ठामपणे उभी राहते आणि समाजात समानतेसाठी संघर्ष करते, तेव्हा तिच्या सामर्थ्याचे खरे रूप दिसते. आजची स्त्री केवळ परिस्थिती सहन करणारी नाही, तर परिस्थिती बदलण्याची क्षमता असलेली परिवर्तनाची शक्ती आहे.
म्हणूनच महिला दिनाच्या निमित्ताने केवळ स्तुतीपर भाषणे किंवा सन्मान सोहळे पुरेसे नाहीत. समाजाने स्त्रीला समान संधी, सुरक्षितता, आदर आणि स्वातंत्र्य देणे हीच खरी जबाबदारी आहे. कारण स्त्री सशक्त झाली तर कुटुंब सशक्त होते, कुटुंब सशक्त झाले तर समाज बळकट होतो, आणि समाज बळकट झाला तर राष्ट्र अधिक प्रगत होते.
स्त्री ही केवळ सहनशीलतेचे प्रतीक नाही, तर जीवनाला अर्थ देणारी आणि समाजाला दिशा देणारी प्रेरणादायी शक्ती आहे. तिच्या कष्टांना, स्वप्नांना आणि अस्तित्वाला खरा आदर मिळाला तरच समाज खऱ्या अर्थाने प्रगत होईल. म्हणूनच स्त्रीचा सन्मान केवळ महिला दिनापुरता मर्यादित न राहता तो आपल्या विचारांत, वागण्यात आणि संस्कारांत प्रत्येक दिवशी दिसला पाहिजे.
कारण स्त्रीचा सन्मान म्हणजेच मानवतेचा सन्मान होय.
लेख – सौ शुभांगी लांजेवार.
