मुंबईसह भुसावळ, पुणे, सोलापूर आणि नागपूर विभागांत विविध उपक्रम; रेल्वे स्थानके, रुळांच्या बाजूचा परिसर आणि कार शेडमध्ये स्वच्छता मोहीम मुंबई : मध्य रेल्वेच्या वतीने १ ते १५ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत राबविण्यात आलेल्या ‘स्वच्छता पंधरवाडा-२०२६’ची सांगता विविध स्वच्छता उपक्रम आणि ‘घनकचरा व्यवस्थापन नियम, २०२६’ बाबत जनजागृती मोहिमेद्वारे करण्यात आली. या पंधरवड्यात रेल्वे स्थानके, रेल्वे रुळांच्या बाजूचा परिसर, प्लॅटफॉर्म, जिने, प्रसाधनगृहे आणि कार शेडमध्ये स्वच्छता मोहीम राबविण्यात आली. तसेच अनधिकृत पोस्टर्स, बॅनर्स, स्टिकर्स, गुटख्याचे डाग आणि दीर्घकाळ साचलेला कचरा हटविण्यावर विशेष भर देण्यात आला. यासोबतच ३१ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत ‘विशेष मोहीम ६.०’ अंतर्गत विविध उपक्रम हाती घेण्यात आले आहेत. स्वच्छतेची शपथ आणि वृक्षारोपण स्वच्छता पंधरवाड्याच्या प्रारंभी १ व २ ऑक्टोबर रोजी मध्य रेल्वेचे महाव्यवस्थापक राजीव श्रीवास्तव यांच्या उपस्थितीत अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना स्वच्छतेची शपथ देण्यात आली. प्रत्येक व्यक्तीने वर्षातून १०० तास, म्हणजेच आठवड्यातून दोन तास स्वच्छतेसाठी योगदान द्यावे, तसेच स्वतःपासून, कुटुंबापासून, परिसरापासून आणि कार्यस्थळापासून स्वच्छतेची सुरुवात करावी, असे आवाहन करण्यात आले. ‘एक दिवस, एक तास’ या संकल्पनेअंतर्गत रेल्वेगाड्या, स्थानके आणि रेल्वे परिसरात स्वच्छता उपक्रम राबविण्यात आले. ‘एक पेड माँ के नाम’ अभियानांतर्गत वृक्षारोपणही करण्यात आले. रेल्वे स्थानके आणि रुळांच्या परिसराची स्वच्छता ३ ऑक्टोबरपासून स्थानक परिसरातील झाडलोट, कचरा संकलन आणि विल्हेवाटीची कामे करण्यात आली. ४ ऑक्टोबर रोजी तारघर आणि मुलुंड रेल्वे स्थानकांवर विशेष स्वच्छता मोहीम राबवून फरशी, जिने आणि प्रवाशांच्या येण्या-जाण्याच्या मार्गांची स्वच्छता करण्यात आली. ५ ऑक्टोबर रोजी रेल्वे मार्ग आणि परिसरातील कचरा व अनावश्यक वस्तू हटविण्यात आल्या. ६ ते ८ ऑक्टोबरदरम्यान छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, माटुंगा, सोमाटणे, शेलू, उल्हासनगर, कल्याण, डोंबिवली, शहाड, ठाकुर्ली, विद्याविहार, ठाणे, आंबिवली, विठ्ठलवाडी, नाहूर आणि मुलुंड यांसह विविध ठिकाणी सखोल स्वच्छता मोहीम राबविण्यात आली. या मोहिमेत रेल्वे रुळांच्या बाजूला साचलेला जुना कचरा, अनावश्यक साहित्य आणि झाडाझुडपांची साफसफाई करण्यात आली. सानपाडा कार शेड येथे ६ ते ८ ऑक्टोबरदरम्यान विशेष मोहीम राबविण्यात आली. यामध्ये सुमारे ३० ते ४० कर्मचाऱ्यांनी सहभाग घेतला. साचलेला चिखल, ढिगारा आणि अनावश्यक झुडपे हटविण्यासाठी जेसीबी यंत्राचा वापर करण्यात आला. अनधिकृत पोस्टर्स आणि गुटख्याचे डाग हटविले ९ ऑक्टोबर रोजी मुंबई विभागातील विविध स्थानकांवरून अनधिकृत पोस्टर्स, बॅनर्स, स्टिकर्स आणि जाहिराती हटविण्यात आल्या. स्थानकांच्या भिंती, खांब, प्लॅटफॉर्म आणि जिन्यांवरील गुटख्याचे डाग व थुंकीच्या खुणा साफ करण्यात आल्या. सानपाडा वर्कशॉपमध्येही विशेष स्वच्छता मोहीम राबविण्यात आली. जेसीबीच्या साहाय्याने आणि कर्मचाऱ्यांच्या सहभागातून कचरा, जुनी पोस्टर्स, गवत, झुडपे व इतर अनावश्यक साहित्य हटवून परिसर स्वच्छ करण्यात आला. घनकचरा व्यवस्थापन नियमांबाबत जनजागृती १० ते १४ ऑक्टोबरदरम्यान घनकचरा व्यवस्थापन नियमांच्या अंमलबजावणीवर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले. कचरा नियमित उचलणे, भरलेल्या कचरापिशव्या बदलणे आणि कचऱ्याच्या वर्गीकरणासाठी स्वतंत्र डबे उपलब्ध करून देणे, यांसारख्या बाबींचा आढावा घेण्यात आला. ओला कचरा, सुका कचरा, सॅनिटरी कचरा आणि विशेष काळजी आवश्यक असलेला कचरा अशा चार प्रकारांत कचऱ्याचे वर्गीकरण करण्याबाबत कर्मचाऱ्यांना सूचना देण्यात आल्या. कचऱ्याचे वर्गीकरण, त्याची छायाचित्रांसह नोंद ठेवणे आणि अनुपालन अहवाल सादर करणे यावर भर देण्यात आला. १३ ऑक्टोबर रोजी सानपाडा येथील ईएमयू पी.ओ.एच. वर्कशॉपमध्ये घनकचरा व्यवस्थापन नियम, २०२६ संदर्भात जनजागृती करण्यात आली. १४ ऑक्टोबर रोजी ठाकुर्ली, पनवेल, परळ, माटुंगा, शहाड, लोणावळा, रोहा, आंबिवली आणि कर्जत या स्थानकांवर कचऱ्याच्या वर्गीकरणासाठी स्वतंत्र डबे उपलब्ध असल्याची नोंद करण्यात आली. टाकाऊ साहित्यापासून १२ डब्यांच्या रेल्वेगाडीची प्रतिकृती १५ ऑक्टोबर रोजी ठाणे रेल्वे स्थानकावर प्रवाशांमध्ये कचरा वर्गीकरणाबाबत जनजागृती करण्यासाठी रॅली काढण्यात आली. महिला प्रसाधनगृहे आणि महिला प्रतीक्षा कक्षांमध्ये सॅनिटरी कचऱ्यासाठी स्वतंत्र डबे बसविण्यात आले. सानपाडा येथील ईएमयू कार शेडमध्ये कर्मचाऱ्यांनी टाकाऊ ड्रम आणि भंगार साहित्याचा पुनर्वापर करून १२ डब्यांच्या रेल्वेगाडीची प्रतिकृती तयार केली. या उपक्रमातून टाकाऊ वस्तूंचा पुनर्वापर आणि पर्यावरणपूरक दृष्टिकोनाचा संदेश देण्यात आला. कुर्ला कार शेडमध्येही घनकचरा व्यवस्थापन नियमांबाबत जनजागृती करण्यात आली. भुसावळ विभागातही स्वच्छता उपक्रम मुंबई विभागाप्रमाणेच मध्य रेल्वेच्या भुसावळ, पुणे, सोलापूर आणि नागपूर विभागांतही स्वच्छता पंधरवड्यानिमित्त विविध उपक्रम राबविण्यात आले. या मोहिमेमुळे रेल्वे स्थानके आणि रेल्वे मार्गांच्या परिसरातील स्वच्छतेला चालना मिळाली. कचरा साचणारी ठिकाणे स्वच्छ करणे, परिसराची नियमित देखभाल करणे आणि कार्यस्थळ अधिक स्वच्छ व सुरक्षित ठेवणे यासाठी प्रयत्न करण्यात आले. रेल्वे अधिकारी, कर्मचारी, स्वच्छता कर्मचारी आणि कंत्राटी कामगार यांच्या सक्रिय सहभागामुळे स्वच्छता पंधरवड्याची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यात आली. स्वच्छता ही केवळ विशेष मोहिमेपुरती मर्यादित न राहता दैनंदिन सवय बनावी आणि कचऱ्याचे वर्गीकरण व योग्य विल्हेवाट याबाबत प्रवाशांमध्येही जागरूकता वाढावी, हा या उपक्रमांचा मुख्य उद्देश होता.
