दोंडाईचा (प्रतिनिधी)- माणसांच्या गर्दीत माणूस शोधणे आणि माणसातील माणुसकी ओळखून ती समाजासमोर मांडणे, हे केवळ लेखनाचे कौशल्य नसते; त्यासाठी संवेदनशील दृष्टी, सकारात्मक विचार, समाजभान आणि माणसांवर अपार विश्वास असावा लागतो. या अर्थाने आनंदा लाेटन पाटील यांचे ‘उजेड पेरणारी माणसे’ हे लेखन केवळ व्यक्तीचित्रणाचा संग्रह नसून, समाजाच्या वर्तमान काळोखात माणुसकीचे दिवे प्रज्वलित करणाऱ्या असंख्य व्यक्तिमत्त्वांचा कृतज्ञतेने केलेला गौरव आहे. कला, साहित्य, संस्कृती, समाजसेवा, शिक्षण अशा विविध क्षेत्रांत आपल्या कर्तृत्वाने आणि कार्याने समाजाला काहीतरी देणाऱ्या व्यक्तींच्या कार्याकडे लेखक आनंदा पाटील यांनी अत्यंत जिव्हाळ्याने पाहिले. ‘दिव्य मराठी’ या दैनिकात स्तंभलेखनाच्या माध्यमातून त्यांनी अशा व्यक्तिमत्त्वांची ओळख वाचकांपर्यंत पोहोचवली. शंभर आठवडे सातत्याने चाललेले हे लेखन म्हणजे केवळ लेखनाचा विक्रम नाही; तर समाजात चांगले काम करणाऱ्या माणसांच्या कार्याची दखल घेण्याची, त्यांना सन्मान देण्याची आणि त्यांच्या कार्यातून इतरांनाही प्रेरणा देण्याची विधायक चळवळच आहे. आजच्या काळात प्रसिद्धीच्या झगमगाटात अनेकदा खऱ्या अर्थाने समाजासाठी जगणारी माणसे दुर्लक्षित राहतात. स्वतःच्या कर्तृत्वाचा गवगवा न करता आपल्या परीने समाजाला देत राहणाऱ्या व्यक्तींच्या कार्याची नोंद घेणे ही मोठी सामाजिक जबाबदारी आहे. आनंदा पाटील यांनी ती जबाबदारी आपल्या लेखणीने समर्थपणे निभावली आहे. म्हणूनच ‘उजेड पेरणारी माणसे’ हे शीर्षक पुस्तकाला केवळ शोभून दिसत नाही; ते या संपूर्ण लेखनाच्या आत्म्याचे प्रतिनिधित्व करते. या पुस्तकात माझ्या साहित्यिक योगदानाचीही नोंद घेऊन माझा समावेश केला आहे, ही माझ्यासाठी आनंदाची आणि भावस्पर्शी बाब आहे. लेखकाच्या लेखनप्रवासातील कष्ट, संघर्ष, ध्यास, सृजनशीलता आणि समाजाशी असलेली बांधिलकी यांची कुणीतरी संवेदनशीलपणे दखल घ्यावी, यापेक्षा मोठा सन्मान एका साहित्यिकासाठी कोणता असू शकतो? माझ्या साहित्यिक वाटचालीकडे केवळ एका लेखिकेच्या कार्याच्या रूपाने न पाहता, तिच्यामागील लेखनधर्म, सामाजिक जाणिवा व माणसांविषयीची आस्था ओळखून ती वाचकांसमोर मांडल्याबद्दल आनंदा पाटील यांची ऋणी आहे. खरे तर लेखक आपल्या लेखणीने जे काही लिहितो, ते त्याच्या अंतर्मनातून जन्माला येते; परंतु त्या लेखनाची आणि त्या प्रवासाची कुणीतरी जाणकारपणे दखल घेते, तेव्हा त्या सर्जनाला एक नवा अर्थ प्राप्त होतो. माझ्या साहित्यिक योगदानावरील त्यांचे लेखन माझ्यासाठी केवळ कौतुकाची थाप नाही, तर माझ्या लेखनप्रवासाला मिळालेली आत्मीय पावती आहे. माझ्या साहित्यिक प्रयत्नांकडे त्यांनी ज्या आपुलकीने, समंजसपणे आणि सकारात्मक दृष्टीने पाहिले, त्याबद्दल शब्द अपुरे पडतात. आनंदा पाटील यांची आणखी एक विशेषता म्हणजे ते केवळ व्यक्तीचे कौतुक करत नाहीत, तर त्या व्यक्तीच्या कार्यातून समाजाला मिळणाऱ्या मूल्यांची ओळख करून देतात. त्यामुळे त्यांच्या लेखनातील व्यक्ती ‘व्यक्ती’ न राहता ‘प्रेरणा’ बनतात. त्यांच्या लेखणीतून समाजहित, संवेदना, कर्तव्य, सर्जनशीलता, परोपकार, शिक्षण, संस्कृती आणि माणुसकी या मूल्यांना उजाळा मिळतो. एखाद्याच्या चांगल्या कार्याची नोंद घेऊन त्याचे कौतुक करणे म्हणजे त्या चांगुलपणाला समाजात अधिक बळ देणे होय. आनंदा पाटील हे काम अत्यंत निष्ठेने करीत आहेत. शंभर आठवड्यांचे हे लेखन एकत्र करून ‘उजेड पेरणारी माणसे’ या पुस्तकाच्या रूपाने वाचकांसमोर आणणे, ही त्यांच्या लेखनप्रवासातील महत्त्वपूर्ण, समाजोपयोगी साहित्यिक घटना आहे. या पुस्तकातील प्रत्येक व्यक्तिचित्र म्हणजे एका जीवनप्रवासाची, एका ध्यासाची आणि एका सकारात्मक कर्माची नोंद आहे. या माणसांनी आपल्या आपल्या क्षेत्रात जे काही केले, त्यातून समाजाला मिळालेला उजेड आनंदा पाटील यांनी आपल्या लेखणीच्या माध्यमातून पुढे नेला आहे. म्हणून हे पुस्तक वाचताना केवळ व्यक्तींची माहिती मिळत नाही; तर ‘आपणही आपल्या परीने काहीतरी चांगले करावे’ अशी अंतर्मनात प्रेरणा निर्माण होते. माझा या प्रेरणादायी प्रवासात समावेश करून माझ्या साहित्यिक कार्याला त्यांनी दिलेली दखल मी कृतज्ञतेने स्वीकारते. साहित्यिक म्हणून मिळणारे पुरस्कार, सन्मान आणि गौरव यांना निश्चितच महत्त्व असते; पण एखाद्या संवेदनशील लेखकाने आपल्या लेखणीतून आपल्या कार्याची नोंद घेणे, आपल्या सृजनामागील भावना समजून घेणे आणि ती समाजासमोर मांडणे, हा त्याहून अधिक आत्मीय सन्मान असतो. ‘उजेड पेरणारी माणसे’ या पुस्तकातील माझे स्थान माझ्यासाठी म्हणूनच विशेष आहे. आनंदा पाटील यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन करताना त्यांच्या लेखणीला मनापासून सलाम करावासा वाटतो. समाजातील चांगुलपणा शोधून त्याला शब्द देणारी, माणसांच्या कार्यातील उजेड टिपून तो इतरांपर्यंत पोहोचवणारी आणि माणुसकीच्या मूल्यांना अधोरेखित करणारी त्यांची लेखणी अशीच सातत्याने कार्यरत राहो. त्यांच्या लेखणीतून आणखी अनेक कर्तृत्ववान, संवेदनशील आणि समाजासाठी झटणाऱ्या व्यक्तींचे कार्य प्रकाशात येवो, त्यांच्या लेखनातून नव्या पिढीला प्रेरणा मिळो आणि समाजात चांगुलपणाचे, माणुसकीचे आणि संवेदनशीलतेचे अधिकाधिक दिवे प्रज्वलित होवोत, ही मनःपूर्वक सदिच्छा. माझ्या साहित्यिक योगदानाची दखल घेऊन ‘उजेड पेरणारी माणसे’ या प्रेरणादायी ग्रंथात मला स्थान दिल्याबद्दल आनंदा पाटील यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन आणि मनःपूर्वक ऋणनिर्देश! त्यांनी इतरांच्या कार्यातील उजेड शोधला आणि आपल्या लेखणीने तो समाजापर्यंत पोहोचवला. अशाप्रकारे उजेड शोधणारी आणि तो वाटणारी माणसेही तितकीच महत्त्वाची असतात. कारण काही माणसे दिवे लावतात, काही माणसे त्या दिव्यांची नोंद ठेवतात आणि काही माणसे त्या प्रकाशाची वाट पुढे नेतात. आनंदा पाटील हे त्या प्रकाशयात्रेतील एक संवेदनशील शब्दयात्री आहेत. त्यांच्या या शब्दयात्रेला मनःपूर्वक सलाम! -लतिका चाैधरी, दाेंडाईचा, जि. धुळे
