भुसावळ
विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष शेती आणि शेतकऱ्यांचे जीवन जवळून अनुभवता यावे, शैक्षणिक प्रकल्पाचा कृषि क्षेत्र भेट म्हणून अहिल्यादेवी कन्या विद्यालय शिक्षक नाना पाटील सर यांनी संस्थेचे अध्यक्ष सोनूभाऊ मांडे मुख्याध्यापिका मानसी कुलकर्णी यांच्या मार्गदर्शनाखाली नुकतीच एका शैक्षणिक शेती प्रकल्प भेट आयोजित करण्यात आली. या भेटीत विद्यार्थ्यांनी शेतकऱ्यांशी संवाद साधून त्यांच्या व्यथा, अडचणी आणि शेतीतील अनुभव जाणून घेतले.
शेतकऱ्यांच्या व्यथा आणि मजूर समस्या
विद्यार्थ्यांनी शेतकऱ्यांना विविध प्रश्न विचारले आणि त्यांच्या जीवनातील अडचणी समजून घेतल्या. शेतकरी मोठ्या उत्साहाने विद्यार्थ्यांना शेतीविषयी मार्गदर्शन करत होते. शेतीला अनिश्चित हवामानाचा फटका बसतो, मजूर मिळत नाहीत, उत्पादन घटते, खर्च वाढतो, पाणीटंचाई जाणवते आणि बाजारातील दर अनिश्चित असतात—या साऱ्या समस्या चोरवडचे प्रवीण गुंजाळ तसेच लक्ष्मण भाऊ या शेतकऱ्यांनी मांडल्या.
पिकांचे नियोजन आणि पाण्याचे व्यवस्थापन
शेतीतील उत्पादन वाढवण्यासाठी योग्य नियोजन आवश्यक असते. विद्यार्थ्यांनी वेगवेगळ्या पिकांविषयी माहिती घेतली. कमी पाण्यात वाढणारी पिके, मिश्र पीक पद्धती, सेंद्रिय शेती आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा उपयोग यासंबंधी शेतकऱ्यांनी त्यांना मार्गदर्शन केले. “पाणी आडवा, पाणी जिरवा” या संकल्पनेवर भर देत, पाण्याचा योग्य वापर कसा करावा, याची माहिती रेल्वेतील सेवानिवृत्त शेतकरी पुरुषोत्तम गाजरे व माधुरी गाजरे यांनी दिली .
वनभोजन आणि उत्साहपूर्ण उपक्रम
शेती भेटीचा आणखी एक विशेष भाग म्हणजे विद्यार्थ्यांनी वनभोजनाचा आनंद घेतला. स्वतः भेळ तयार केली, पारंपरिक खेळ खेळले आणि गावातील वातावरणाचा अनुभव घेतला. शिक्षणाबरोबरच हा प्रवास मनोरंजनाचा अनोखा संगम ठरला.
१२ किलोमीटर पायी प्रवास – निसर्गसौंदर्याचा अनुभव
विद्यार्थ्यांनी तब्बल १२ किलोमीटर अंतर पायी चालत ही भेट पूर्ण केली. निसर्गाच्या सान्निध्यात चालण्याचा हा अनुभव त्यांच्यासाठी संस्मरणीय ठरला. शिवारातील हिरवीगार शेती, शेतकऱ्यांचे कष्ट, ग्रामीण जीवनशैली आणि शेतीची विविधता प्रत्यक्ष पाहण्याची संधी त्यांना मिळाली.
शेती भेटीचा शिक्षणासाठी महत्त्वाचा लाभ
ही शेती प्रकल्प भेट विद्यार्थ्यांसाठी केवळ एक सहल नव्हती, तर ती एक महत्त्वपूर्ण शैक्षणिक प्रक्रिया होती. प्रत्यक्ष अनुभवातून मिळणारे ज्ञान पुस्तकांपेक्षा जास्त प्रभावी असते, याचा प्रत्यय त्यांना आला. शेतकऱ्यांचे कष्ट, शेतीचे महत्त्व आणि पर्यावरणपूरक शेतीसाठीच्या उपाययोजना याविषयी त्यांना सखोल माहिती मिळाली.
या भेटीने विद्यार्थ्यांमध्ये कृषी क्षेत्राविषयी आत्मीयता आणि आदर निर्माण केला, तसेच त्यांना भविष्यात शेतीपूरक तंत्रज्ञान, शाश्वत शेती आणि पर्यावरणपूरक उपाय यासंबंधी नव्याने विचार करण्याची संधी दिली.
या प्रकल्पासाठी विद्यार्थिनींना शेतकरी व शेतमजूर यांना कोणते प्रश्न विचारावेत त्यांच्या समस्या काय अशी प्रश्नावली तयार कराव्यास लावली होती त्यानुसार विद्यार्थिनींनी प्रश्नावली तयार करून शेती संदर्भातले प्रश्न पिकांची माहिती फळभाज्यांची माहिती जाणून घेतली .
या क्षेत्रभेटीसाठी पालकांचेही मोठ्या प्रमाणात सहकार्य लाभले .या क्षेत्रभेटीचे संपूर्ण नियोजन नाना पाटील यांनी केले त्यांना शाळेतील शिक्षिका सोनाली राणे यांचे सहकार्य मिळाले .शाळेतील सर्व शिक्षक बंधू भगिनी इतर कर्मचारी यांनीही सहकार्य केले .
